上週複習:細胞構造
Ôn tuần trước: cấu trúc tế bào · 先指,再看答案 · Chỉ trước, xem đáp án sau
- 2粒線體橘色,像豆子Ty thể · màu cam, giống hạt đậu · tạo ATP
- 3內質網藍色,包著細胞核Lưới nội chất · màu xanh, bao quanh nhân
- 4高基氏體橘紅,一疊,不碰核Bộ máy Golgi · đỏ cam, xếp chồng, không chạm nhân
- 5細胞膜最外面一圈Màng tế bào · vòng ngoài cùng của tế bào
好消息
Tin tốt
1. 學中文說法
pH、酸、鹼、緩衝。
Học cách nói bằng tiếng Trung.
2. 看生化怎麼用
為什麼血液 pH 不會亂跑。
Xem Hóa sinh dùng nó thế nào.
🔗 今天會用到的舊知識
羧基是酸性官能基(第 1 週)。
胺基是鹼性官能基(第 1 週)。
Kiến thức cũ dùng hôm nay
今天不學新概念。今天做兩件事:
先看詞
Từ vựng · 不用背,看過就好
| 中文 | Tiếng Việt | English | 中文 | Tiếng Việt | English |
|---|---|---|---|---|---|
| 水 | Nước | Water | 酸 | Acid | Acid |
| 極性 | Phân cực | Polar | 鹼 | Base | Base |
| 非極性 | Không phân cực | Nonpolar | 解離 | Sự phân li | Dissociation |
| 氫鍵 | Liên kết hydrogen | Hydrogen bond | 濃度 | Nồng độ | Concentration |
| 親水性 | Ưa nước | Hydrophilic | 緩衝溶液 | Dung dịch đệm | Buffer |
| 疏水性 | Kỵ nước | Hydrophobic | 滴定曲線 | Đường cong chuẩn độ | Titration curve |
舊書寫 axit、bazơ。那是 2018 以前的寫法。意思一樣。
先講一個陷阱
Một cái bẫy
這週:鹼
base 酸鹼的鹼
接受 H⁺
Tuần này = base (acid-base)
第 11 週:鹼基
base nitrogen 含氮鹼基
A、T、G、C
Tuần 11 = base nitrogen
越南語的 base 有兩個意思。
Base trong tiếng Việt có 2 nghĩa.
中文用兩個不同的詞。這次中文比較好用。
水是極性的
Nước phân cực
氧那邊帶負電。氫那邊帶正電。
Phía oxygen âm. Phía hydrogen dương.
氫鍵:弱,但很多
Liên kết hydrogen: yếu nhưng nhiều
一個氫鍵
= 共價鍵的 1/20
很弱。
Rất yếu.
一杯水裡
有幾兆個。
Có hàng nghìn tỷ.
加起來
很強。
Cộng lại → rất mạnh.
水能溶解什麼?
Nước hòa tan được gì?
| 特徵 | 例子 | 結果 | |
|---|---|---|---|
| 親水性 Ưa nước |
有電荷或極性 | 鹽、糖、胺基酸 | 水抓得住 → 溶解 |
| 疏水性 Kỵ nước |
沒電荷、非極性 | 油、脂質 | 水抓不住 → 分開 |
下週的蛋白質摺疊靠這個。第 10 週的細胞膜也靠這個。
油為什麼不溶於水?
Vì sao dầu không tan trong nước?
pH
水會解離
| 酸性 Acid | 中性 | 鹼性 Base |
|---|---|---|
| pH < 7 [H⁺] 多 胃酸 ≈ 1.5 |
pH = 7 [H⁺] = [OH⁻] 純水 |
pH > 7 [OH⁻] 多 小腸 ≈ 8 |
H₂O ⇌ H⁺ + OH⁻
pH 差 1 = 10 倍
Lệch 1 → 10 lần
pH 5 的 [H⁺] 是 pH 6 的 10 倍。 pH 5 的 [H⁺] 是 pH 7 的 100 倍。
弱酸
Acid yếu
強酸
全部解離。
Phân li hoàn toàn.
弱酸
只解離一部分。
Chỉ phân li một phần.
HA ⇌ H⁺ + A⁻
生化裡幾乎都是弱酸。 Trong Hóa sinh hầu hết là acid yếu.
pKa 越小 = 酸越強。 pKa càng nhỏ = acid càng mạnh.
滴定曲線
Đường cong chuẩn độ
緩衝溶液
Dung dịch đệm
加酸進去
A⁻ 把 H⁺ 吃掉。
Thêm acid → A⁻ hấp thụ H⁺.
加鹼進去
HA 放出 H⁺ 補上。
Thêm base → HA nhả H⁺.
緩衝溶液 = 弱酸 + 它的共軛鹼
Dung dịch đệm = acid yếu + base liên hợp
兩邊都有人擋 → pH 幾乎不動。
緩衝範圍 = pKa ± 1。最強在 pH = pKa。
為什麼要學這個
Vì sao phải học cái này
< 7.35
酸中毒
Nhiễm toan
7.35–7.45
正常
Bình thường
> 7.45
鹼中毒
Nhiễm kiềm
差 0.4 就可能致命。 Lệch 0.4 có thể tử vong.
臨床例子:糖尿病
Ví dụ lâm sàng: đái tháo đường
酮酸中毒 Nhiễm toan ceton —— 會致命。
身體靠碳酸氫鹽緩衝系統。(HCO₃⁻ / H₂CO₃)撐住。第 16 週會講酮體怎麼來的。
練習:對或錯
Bài tập: Đúng hay sai
O / X
pH 5 的 [H⁺] 是 pH 6 的 10 倍。
O / X
氫鍵比共價鍵強。
O / X
油不溶於水。因為水分子彼此抓得太緊。
O / X
緩衝液在 pH = pKa 時效果最好。
想一想:pKa 4.8 / 6.4 / 9.2,要做 pH 7 的緩衝液選哪個?
手寫動畫：水、pH 與緩衝溶液
Bài giảng viết tay
先選一章；遇到題目想好後，再按「繼續」。