先接上週
Nối tiếp tuần trước
上週:血紅素
「抓」氧氣。
被抓的叫配位基。
Bắt oxygen — gọi là phối tử
這週:酵素
「抓」要處理的東西。
被抓的叫受質。
Bắt cơ chất
🔗 今天會用到的舊知識
蛋白質會抓住東西(第 5 週)。
結構決定功能(第 4 週)。
Kiến thức cũ dùng hôm nay
先講一個中文的陷阱
Một cái bẫy tiếng Trung
單獨講的時候
用「酵素」。
今天學的就是這個。
Nói riêng → 酵素
接在名字後面
用「酶」。
己糖激酶、丙酮酸激酶…
Trong tên → 酶
看到「◯◯酶」= 那是一個酵素。第 13 週你會看到很多。
先看詞
Từ vựng · 不用背,看過就好
| 中文 | Tiếng Việt | English | 中文 | Tiếng Việt | English |
|---|---|---|---|---|---|
| 酵素 | Enzyme | Enzyme | 專一性 | Tính đặc hiệu | Specificity |
| 受質 | Cơ chất | Substrate | 誘導契合 | Khớp cảm ứng | Induced fit |
| 產物 | Sản phẩm | Product | 輔因子 | Cofactor | Cofactor |
| 活性部位 | Trung tâm hoạt động | Active site | 輔酶 | Coenzyme | Coenzyme |
| 活化能 | Năng lượng hoạt hóa | Activation energy | 維生素 | Vitamin | Vitamin |
| 過渡態 | Trạng thái chuyển tiếp | Transition state | 酶原 | Tiền enzyme | Zymogen |
新課綱是 enzyme。醫科是 enzym。舊 SGK 是 enzim。三個都是同一個。
酵素做什麼?
Enzyme làm gì?
那個反應本來就會發生。只是太慢。慢到等一輩子也等不到。
活化能:一座山
Năng lượng hoạt hóa: một ngọn núi
想像反應要翻過一座山。
Tưởng tượng phản ứng phải trèo qua một ngọn núi.
山的三件事
3 điều về ngọn núi
山有多高
= 活化能。
越高,反應越慢。
Núi cao = phản ứng chậm
山頂
= 過渡態。
最不穩定的那一刻。
Đỉnh núi = trạng thái chuyển tiếp
酵素做什麼
挖一條隧道。
山變矮 → 反應變快。
Enzyme đào hầm
今天最重要的一句話
Câu quan trọng nhất hôm nay
酵素改變
「多快」。
Enzyme đổi: NHANH bao nhiêu
酵素不改變
「會不會發生」。
KHÔNG đổi: có xảy ra hay không
活性部位
Trung tâm hoạt động
| 活性部位 | 酵素上一個小凹槽。受質就抓在這裡。 |
|---|---|
| 很小 | 整個酵素有幾百個胺基酸,活性部位只用到幾個。 |
| 專一性 | 一個酵素通常只認一種受質。像鑰匙只開一個鎖。 |
為什麼只認一種?形狀、電荷、氫鍵都要對得上。
那是第 3、4 週的側鏈在工作。
誘導契合
Khớp cảm ứng
鎖與鑰匙:酵素是硬的,不會變。舊的想法。 | 誘導契合:酵素變形,包住受質。
看這張圖的重點
Điểm chính khi nhìn hình
酵素的幫手
Trợ thủ của enzyme
| 名稱 | 例子 | 是什麼 |
|---|---|---|
| 輔因子 Cofactor | 總稱 | 所有幫手都叫這個 |
| 金屬離子 | Zn²⁺、Mg²⁺、Fe²⁺ | 無機的 |
| 輔酶 Coenzyme | NADH、CoA | 有機的,會跑來跑去 |
| 輔基 Nhóm ngoại | 血基質 | 有機的,黏很緊不會走 |
血基質 = 上週的那個。它是血紅素的輔基。
為什麼要吃維生素?
Vì sao phải ăn vitamin?
之後會用到
維生素 B₃ → NAD⁺(第 13 週糖解一直用)。維生素 B₁ → 丙酮酸去氫酶(第 14 週)。
Vitamin B₃ → NAD⁺, vitamin B₁ → pyruvate dehydrogenase
身體自己做不出維生素。只能吃。 Cơ thể không tự tạo được → phải ăn.
酶原:先做好,不啟動
Tiền enzyme
有些酵素太危險。一做出來就啟動。會把自己的細胞吃掉。
先做成「還沒啟動」的版本。送到該去的地方。再切一刀啟動。
練習:看圖
Bài tập: Nhìn hình
(a) 過渡態
(b) 無酵素的活化能
(c) 有酵素的活化能
(d) ΔG
在活化能圖上指出 Chỉ ra trên hình:
練習:對或錯
Bài tập: Đúng hay sai
O / X
酵素會改變反應的 ΔG。
O / X
酵素能讓不可能的反應發生。
O / X
活性部位通常不大。只佔酵素的一小部分。
O / X
維生素是很多輔酶的原料。
想一想:酵素反應快百萬倍。反過來的反應有沒有變快?
手寫動畫：酵素的催化作用
Bài giảng viết tay
先選一章；遇到題目想好後，再按「繼續」。