第 6 週欠的帳,今天還
Trả nợ tuần 6
當時 ΔG 還沒教。今天正式登場。
Lúc đó chưa học ΔG. Hôm nay chính thức.
🔗 今天會用到的舊知識
活化能決定反應快慢(第 6 週)。
ATP是細胞能量貨幣(第 1 週)。
Kiến thức cũ dùng hôm nay
先看詞
Từ vựng · 不用背,看過就好
| 中文 | Tiếng Việt | English | 中文 | Tiếng Việt | English |
|---|---|---|---|---|---|
| 自由能 | Năng lượng tự do | Free energy | 水解 | Sự thủy phân | Hydrolysis |
| ΔG | Biến thiên NL tự do | ΔG | 氧化 | Sự oxy hóa | Oxidation |
| 放能反應 | Phản ứng tỏa năng | Exergonic | 還原 | Sự khử | Reduction |
| 吸能反應 | Phản ứng thu năng | Endergonic | 異化作用 | Dị hóa | Catabolism |
| 能量耦合 | Sự ghép cặp NL | Coupling | 同化作用 | Đồng hóa | Anabolism |
異化 dị hóa(拆)、同化 đồng hóa(合)。dị / đồng 剛好相反,好記。
ΔG:自發還是不自發
Tự phát hay không
放能 ΔG < 0:球從山上滾下來。自發。 | 吸能 ΔG > 0:球要滾上山。不自發。
Tỏa năng ΔG < 0: bóng lăn xuống núi. Tự phát. | Thu năng ΔG > 0: bóng lăn lên núi. Không tự phát.
最重要的區別
Phân biệt quan trọng nhất
ΔG 決定
「會不會」發生。
ΔG: CÓ xảy ra không
活化能決定
「多快」。
Năng lượng hoạt hóa: NHANH bao nhiêu
ATP:能量貨幣
ATP: đồng tiền năng lượng
ATP → ADP + Pi:放能。細胞用它做事。 | ADP + Pi → ATP:吸能。從食物充電。
ATP → ADP + Pi: tỏa năng. Tế bào dùng để làm việc. | ADP + Pi → ATP: thu năng. Nạp năng lượng từ thức ăn.
迷思:「高能磷酸鍵」
Hiểu lầm: liên kết cao năng
那個「穩定度的差」。就是放出來的能量。
能量耦合
Sự ghép cặp năng lượng
| 情況 | ΔG | 會發生嗎 |
|---|---|---|
| 反應 A 單獨 | +3 | 不會 |
| ATP 水解單獨 | −7 | 會 |
| 綁在一起 | −4 | 會! |
細胞怎麼做「不自發」的事?綁一個放能反應。
放能的付錢,吸能的搭便車。整個生化都這樣運作。
氧化還原:電子的搬運
Oxy hóa khử
氧化 Oxy hóa
失去電子。
Mất electron
還原 Khử
得到電子。
Nhận electron
那些電子送去電子傳遞鏈。第 15 週講發電。
異化 vs 同化
Dị hóa vs đồng hóa
| 異化 Dị hóa | 同化 Đồng hóa | |
|---|---|---|
| 做什麼 | 拆解大分子 | 合成大分子 |
| 能量 | 放能(產 ATP) | 吸能(耗 ATP) |
| 例子 | 糖解(第 13 週) | 做肝醣、做蛋白質 |
dị = 分開,đồng = 一起。越南語剛好相反,好記。
練習:判斷
Bài tập: Xác định
________
________
________
自發嗎? Tự phát không?
ΔG = −20 kJ/mol
ΔG = +15 kJ/mol
ΔG = 0
練習:對或錯
Bài tập: Đúng hay sai
O / X
ΔG < 0 的反應一定跑得很快。
Phản ứng có ΔG < 0 chắc chắn xảy ra nhanh.
O / X
能量存在 ATP 的磷酸鍵「裡面」。
Năng lượng nằm "bên trong" liên kết phosphate của ATP.
O / X
氧化是失去電子。
Oxy hóa là mất electron.
O / X
異化作用會產生 ATP。
Dị hóa tạo ra ATP.
想一想:酵素能不能把 ΔG > 0 的反應變成自發?
手寫動畫：生物能量學
Bài giảng viết tay
先選一章；遇到題目想好後，再按「繼續」。