學期的最後一塊拼圖
Mảnh ghép cuối cùng
今天回答這個問題。也把整學期串起來。
Hôm nay trả lời — và nối cả học kỳ lại.
🔗 今天會用到的舊知識
磷酸化是分子開關(第 7 週)。
醣脂蛋白三路徑產能(第 13–16 週)。
Kiến thức cũ dùng hôm nay
陷阱:受體 vs 瘦體素
Bẫy: thụ thể vs leptin
受體 shòu tǐ
接收訊號的。
Thụ thể = receptor
瘦體素 shòu tǐ sù
一種激素。告訴大腦你吃飽了。
Leptin = hormone
記法:「瘦」體素跟「瘦」有關。受體是「接受」訊號的。
先看詞
Từ vựng · 不用背,看過就好
| 中文 | Tiếng Việt | English | 中文 | Tiếng Việt | English |
|---|---|---|---|---|---|
| 激素 | Hormone | Hormone | 飽食狀態 | Trạng thái no | Fed state |
| 受體 | Thụ thể | Receptor | 飢餓狀態 | Trạng thái đói | Fasting state |
| 胰島素 | Insulin | Insulin | 肝臟 | Gan | Liver |
| 升糖素 | Glucagon | Glucagon | 脂肪組織 | Mô mỡ | Adipose |
| 血糖 | Đường huyết | Blood glucose | 糖尿病 | Bệnh đái tháo đường | Diabetes |
糖尿病也說 bệnh tiểu đường。胰島素、升糖素是國際名。不翻譯。
器官分工
Phân công giữa các cơ quan
每個器官做不同的事。肝是總指揮。
Mỗi cơ quan làm việc khác nhau. Gan là tổng chỉ huy.
四個角色
4 vai trò
| 器官 | 角色 | 做什麼 |
|---|---|---|
| 肝臟 Gan | 總指揮 | 調節血糖,做酮體,做尿素 |
| 骨骼肌 Cơ xương | 自己用 | 存肝醣,但只給自己 |
| 脂肪組織 Mô mỡ | 倉庫 | 存脂肪,飢餓時放出 |
| 腦 Não | 大客戶 | 只吃葡萄糖,不能燒脂肪酸 |
最重要的差別
Khác biệt quan trọng nhất
為什麼
肌肉沒有葡萄糖-6-磷酸酶。少了它,葡萄糖出不了細胞。肝有,所以肝的肝醣能給全身。
Cơ KHÔNG có glucose-6-phosphatase. Gan có.
腦是特別的客戶
Não là khách đặc biệt
所以飢餓時有個大難題。怎麼繼續餵腦?
飽食 vs 飢餓
No vs đói
飽食:胰島素:儲存。 | 飢餓:升糖素:動員。
兩個相反的模式
2 chế độ ngược nhau
| 飽食 No | 飢餓 Đói | |
|---|---|---|
| 主要激素 | 胰島素 | 升糖素 |
| 血糖 | 高 | 低 |
| 肝臟 | 吸收葡萄糖,做肝醣 | 放出葡萄糖 |
| 脂肪組織 | 儲存脂肪 | 放出脂肪酸 |
怎麼下命令?
Ra lệnh thế nào?
加磷酸 / 拿掉磷酸
切換酵素:開或關。
Thêm/bỏ phosphate → bật/tắt enzyme
所以
一個激素能控制很多酵素。
1 hormone điều khiển nhiều enzyme
糖尿病:血糖控制壞掉
Đái tháo đường
第 2 週的伏筆,現在完整了
不能用葡萄糖 → 燒脂肪 → 酮體(酸)過多 → 血液 pH 下降 → 酮酸中毒。
Không dùng được glucose → đốt mỡ → nhiễm toan ceton
| 第一型 Type 1 | 第二型 Type 2 | |
|---|---|---|
| 問題 | 胰島素做不出來 | 有胰島素,細胞不理它 |
| 原因 | 免疫破壞胰島細胞 | 長期肥胖 → 受體遲鈍 |
| 結果 | 血糖高,細胞沒糖用 | 一樣 |
整學期的一張圖
Cả học kỳ trong 1 hình
| 週次 | 學了什麼 |
|---|---|
| 1–5 週 | 蛋白質:結構決定功能 |
| 6–7 週 | 酵素:讓反應變快,而且可以被調控 |
| 8、10–11 週 | 其他分子:醣、脂質、核酸 |
| 12–16 週 | 能量:三種燃料 → 乙醯CoA → 循環 → 電子鏈 → ATP |
| 17 週 | 調控:誰決定燒哪個、什麼時候燒 |
生化不是一堆零散的路徑。它是一個工廠。 Hóa sinh không phải các con đường rời rạc. Đó là một nhà máy.
練習:對或錯
Bài tập: Đúng hay sai
O / X
肌肉肝醣能放葡萄糖到血液。
Glycogen cơ có thể thải glucose vào máu.
O / X
胰島素的作用是儲存。
Insulin có vai trò dự trữ.
O / X
腦平常主要燒脂肪酸。
Não thường đốt acid béo là chính.
O / X
第二型糖尿病做不出胰島素。
Đái tháo đường type 2 là do không làm ra insulin.
想一想:飢餓三天。你的腦在吃什麼?身體怎麼辦到的?
Đói 3 ngày, não bạn ăn gì? Cơ thể làm thế nào?
手寫動畫：代謝整合與激素調節
Bài giảng viết tay
先選一章；遇到題目想好後，再按「繼續」。